Po spaleniu, w styczniu 1520 roku, Fromborka przez Krzyżaków, prawie wszyscy członkowie kapituły warmińskiej przenieśli się do Olsztyna. Gdy jednak działania wojenne zbliżyły się do miasta, tylko dwaj odważyli się tu pozostać: Kopernik i Snellenberg. Administrator nie obawiał się wroga, który bez zdrady niczemu nie podoła33. Zdecydowanie i energia, jakie wykazał w przygotowaniu obrony Olsztyna, zaważyły na tym, że Krzyżacy poprzestali na jednej nieudanej próbie szturmu.
Kraj, którym przypadło Kopernikowi zarządzać, był niesłychanie zniszczony przez wojny XV stulecia. Wielka wojna z Zakonem z lat 1409?1411 nie dotknęła wprawdzie tych okolic zbyt srogo, ale już w czasie wojny głodowej (1414) Olsztyn uległ całkowitemu spaleniu, a wraz z nim wszystkie wsie, dwory, folwarki i młyny komornictwa olsztyńskiego i dwa kościoły parafialne. Pozostałe kościoły zdewastowano. Straty materialne obliczano na astronomiczną sumę 90 625 grzywien. Zabito wówczas 535 mieszkańców komornictwa. W czasie wojny trzynastoletniej (1454 ?1466) czytaj dalej
W roku 1528 został kanonikiem warmińskim z poręki biskupa Maurycego Ferbera, ale z pewnością na życzenie króla Zygmunta Starego, inny znakomity człowiek tej epoki, pierwszy ? jak o sobie mówił ? poeta sarmacki, który uwieńczył swe skronie wawrzynem. Urodził się 1 listopada 1485 roku w Gdańsku. Jego ród był rzekomo szlacheckiego i rzekomo niemieckiego pochodzenia. Taki przynajmniej utrzymywał się mit w zbiedniałej rodzinie rzemieślniczej. Na ten mit tak dalece nikt nie zwracał uwagi, że już dziada poety nie nazywano owym szlacheckim nazwiskiem von Hoeffen, lecz wprost od jego zawodu ? powroźnikiem, co gdańscy Niemcy tłumaczyli na Flachsbinder, a co poeta, gdy dorósł, przełożył zgodnie z modą na grekę: Linodesmon. Zarzucił jednak później i to nazwisko i podpisywał się. loannes Dantiscus. Oznaczało to po łacinie Jana Gdańszczanina.
Do historii przeszedł wszakże w polskiej wersji tego zlatynizowanego nazwiska: jako Jan Dantyszek.
Trudno wyświetlić, czy w tej legendzie o szlacheckim i niemieckim pochodzeniu Dantyszka było jakieś ziarno czytaj dalej
W roku 1802 warszawskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk poleciło swym członkom Tadeuszowi Czackiemu i Marcinowi Molskiemu, by odbyli podróż po Warmii i Pomorzu w celu odszukania pamiątek po Koperniku. Jednocześnie Towarzystwo ogłosiło konkurs, którego celem było oddając hołd winnej pochwały Mikołajowi Kopernikowi pokazać jak wiele mu winne były nauki matematyczne, mianowicie astronomia, w wieku, w którym żył, z których poprzedników jak wiele i jakim sposobem korzystał i jak wiele mu są winne w czasie teraźniejszym . Odpowiedzią na ten konkurs była znakomita rozprawa Jana Śniadeckiego o Koperniku, przełożona wkrótce na francuski, angielski, włoski, niemiecki, rosyjski, a nawet perski. Do tej rozprawy Sniadecki dołączył jako aneks list Czackiego i Molskiego pisany do niego z Królewca 12 sierpnia 1802 roku. A oto fragment tego listu:
Mikołaj Kopernik był kanonikiem warmińskim i administratorem dóbr kapitulnych Allenstein. W mieszkaniu, które teraz pasterz wyznania luterskiego zajął, były przylepione na kominie pisane ręką jego wiersze. czytaj dalej